Lütfen bekleyiniz...
Alışveriş sepeti
Sepetinizde 3 kitap var.
Toplam: 565,00 TL
E-Bülten
E-posta:

Anayasa Şikayeti


Yazar:  Cabir ALİYEV
Katalog Kodu: AH134
ISBN: 978-605-377-298-9
Stok durumu: Stokta var
18,00 TL
:
(0)
Kitap künyesi
YayıneviBeta Yayınları
YazarCabir ALİYEV
Baskı tarihi2010
CiltKarton kapak
Detaylı açıklama

AH134
Anayasa Şikayeti
Cabir Aliyev
2010 Baskı, XII+114 Sayfa 18,00 TL
ISBN 978-605-377-298-9

İkinci Dünya Savaşı sırasında dünyada ve özellikle Avrupa'da yaşanan insan haklan ihlallerinin acı tecrübesi, savaş sonrası insan haklan konusunun Avrupa'nın gündemine oturmasına sebep olmuştur. Bu gelişmelerin sonucu olarak İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından Birleşmiş Milletler Genel Kurulu İnsan Haklan Evrensel Bildirisi'm 10 Aralık 1948'de kabul ve ilân etmiştir. İnsan Hakları Evrensel Bildirisi oldukça geniş bir insan haklan listesi içeriyor olmasına karşın, hukukî açıdan bağlayıcılığı ve zorunlu uygulanabilirliği bulunan bir belge değildir. İnsan hakları alanında asıl kayda değer ve devletleri bağlayıcı güce sahip belge, Avrupa Konseyi tarafından kabul edilen Avrupa insan Hakları Sözleşmesi'dir.

İnsan haklarının hukuki korunması alanında uluslararası düzlemdeki bu gelişmeler, ulusal düzeyde de bu yönde arayışlara sebep olmuştur. Anayasa şikayeti kurumu bu arayışların sonucu olarak ortaya çıkan, temel hakların ulusal düzeyde güvencesini sağlamak amacıyla tasarlanmış hukuki çaredir. İlk olarak Almanya, Avusturya, İspanya gibi Avrupa ülkelerinde kabul edilen bu kurum, günümüz demokrasilerinin insan hakları güvence sisteminde vazgeçilmez unsura dönüşmüştür. Adı geçen ülkeler, artık özgürlükleri güvenceleriyle beraber düzenleme yoluna gitmişlerdir. Böylece yasanın biçim değiştirmesi olgusuna, insan haklarını yasaya karşı savunma gereği eklenmiştir. Yasama ve yürtmenin artan etkisine, karşı-güç biçiminde bir yanıt olan Anayasa Adaleti, aynı zamanda, devlet iktidarı ve özgürlüklerin etkili bir biçimde korunması arasındaki denge arayışının bir sonucudur.1

Günümüzde Anayasa Mahkemeleri, karmaşık kurumsal ilişkiler bütününde, hem dengeleyici hem de yenileştirici bir işlev görür. Bu bağlamda Anayasa Mahkemelerinin işlevi iki ana eksende belirginleşmektedir. Birincisi anayasal dengelerin sürdürülmesi -"hakemlik", ikincisi ise hak ve özgürlüklerin korunması— "bekçilik"*.2

Anayasa Mahkemeleri hak ve özgürlükleri koruma işlevlerini; anayasaya, uluslararası antlaşmalara ve hukuka aykırı hükümleri iptal ederek insan haklarına saygı-yi sağlamak, bunu yaparken, anayasal düzeyde ilkeler geliştirmek, hatta özgürlüklere ilişkin normlar yaratmak ve nihayet, anayasa şikayeti, başka bir ifadeyle, bireylerin doğrudan başvurusu üzerine hak ve özgürlük ihlallerine karşı koruyucu rol oynamak suretiyle yerine getirirler.3 Hemen belirtelim ki. Anayasa Mahkemeleri dengelerin korunması işlevini icra ederken de dolaylı olarak hak ve özgürlüklerin korunmasına katkı sağlamış olurlar. Çünkü, hukuk devletinde anayasal organların kendi içerisinde uyumlu işleyişi, hak ve özgürlükler rejiminin de güvencesini oluşturur.4

Anayasa şikayeti kurumunun kökleri tarih olarak eskiye dayansa da, Avrupa'da yayıldığı şekliyle anayasa şikayetinin ortaya çıkışı 20. yüzyıla tesadüf eder. Avrupa'da yasaların anayasallığmı denetleme görevinin uzmanlaşmış bir mahkemeye havale edildiği ülkelerin çoğunda anayasa şikayeti kurumu da kabul edilmiştir. Ancak hemen belirtelim ki, anayasa şikayeti modelleri ülkeden ülkeye farklılık arz eder. Dolayısıyla yekpare bir anayasa şikayeti modelinden değil, her ülkenin su-i generis şartlarına uyarlanmış birden çok anayasa şikayeti tipinden bahsetmek daha doğru olacaktır. Ama buna rağmen, kurumun temel espirisinden yola çıkarak bazı ortak prensipleri ortaya çıkarmanın mümkün olabileceğini de gözardı etmemek gerekir.

"Anayasa Şikayeti" başlıklı bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır;

"Karşılaştırmalı Hukukta Anayasa Şikayeti" isimli ilk bölümde çeşitli ülke mevzuatları ve mahkeme içtihatları esas alınarak anayasa şikayeti kurumunun temel prensipleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bilindiği üzere karşılaştırmalı hukuk çalışmalarında derinliği sağlamak açısından karşılaştırılacak kuram sayısının sınırlandırılması kaçınılmazdır. Biz bu çalışmada karşılaştırma ihtiyacı duyduğumuz noktalarda Azerbaycan'la aynı gelenekten gelmesi ve anayasa şikayeti kurumunu kısa sürede başarılı bir şekilde uygulaması hasebiyle ağırlıklı olarak postkomünist ülkelerin mevzuatına ve uygulamasına atıf yapmaya çalıştık. Sınırlama ölçütü olarak kullandığımız "anayasa şikayeti kurumunu uygulayan Avrupa Birliği üyesi postkomünist ülkeler" kriteri sonucunda 6 ülke ortaya çıkmıştır: Çek Cumhuriyeti, Polonya, Le-tonya, Macaristan, Slovakya ve Slovenya. Bu tercihin bir diğer sebebi de Türkiye'de anayasa şikayeti konusunda yapılan sınırlı sayıdaki çalışmaların tamamının Almanya modeli üzerine yoğunlaşması, bu ülke dışındaki örneklerle ilgili olarak hemen hemen hiçbir çalışmanın bulunmamasıdır.

"Azerbaycan Anayasal Yargı Sisteminde Şikayet Denetim Usûlü" başlıklı ikinci bölümde ise yasama ve yürütmenin normatif işlemleri, mahkeme ve belediye kararları gibi geniş bir kamu gücü işlemi yelpazesini denetleme imkanı sunan Azerbaycan Anayasa şikayeti modeli ayrıntılı olarak incelenmiştir. İlk önce çalışmanın esaskonusunu oluşturan "anayasa şikayeti" yargısal denetimini de gerçekleştirmesi sebebiyle Anayasa Mahkemesi'nin statüsü, kuruluşu, mahkeme üyelerini belirleme kuralları ile ilgili ayrıntılı, Mahkeme'nin diğer görevleriyle ilgili ise genel kanaat oluşturacak şekilde özet bilgi verildikten sonra, Azerbaycan için kurumun yapısal özellikleri; şikayete konu olabilecek kamu gücü işlemleri, şikayetin dayandığı hakların kapsamı ve niteliği, şikayette bulunma yetkisi olan kişiler, kanun yollarının tüketilmesi önşartı ve istisnaları, hak düşürücü süreler gibi belli başlı çerçeve kavramların bu model için ne ifade ettiği sorusuna cevap aranılarak incelenmeye çalışılmıştır. Daha sonra anayasa şikayeti davasının Mahkeme'nin ele alış biçimi, başka bir ifadeyle başvuruya ilişkin usûl kurallarına değinilmiş, son olarak anayasa şikayeti sonucu Anayasa Mahkemesi tarafından verilecek kararların hukuk sisteminde etkileri üzerinde durulmuştur. (Giriş'ten)

Kitabın Konu Başlıkları

Karşılaştırmalı Hukukta Anayasa Şikayeti
Anayasa Şikayeti Kurumunun Esasları
Azerbaycan Anayasal Yargı Sisteminde “Şikayet” Denetim Usulü
Anayasa Şikayeti – Başvuru Koşulları
Usule İlişkin Kurallar ve “Şikayet”in Ele Alınış Biçimi
Karar ve Hukuk Sistemindeki Etkileri

Kitap etiketleri