|
(İHEB.)
BKK. 3/9119 –
Kabul Tarihi: 6/4/1949
RG. Yayım Tarihi: 27/5/1949 – RG.
No.: 7217
Düstur: T. 3, C. 30, sh. 1020
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER
GENEL KURULU
İnsanlık
topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima gözönünde
tutarak öğretim ve eğitim yoliyle bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye,
gittikçe artan millî ve milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat Üye
Devletler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik
edilmesini sağlamaya gayret etmeleri için işbu İnsan Hakları Evrensel
Beyannamesini ilân eder.
Madde 1
– Bütün insanlar hür,
haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve
birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.
Madde 2
– Herkes, ırk, renk, cins,
dil, din, siyasî veya diğer herhangi bir akide, millî veya içtimaî menşe,
servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu beyannamede
ilân olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir.
Bundan
başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri muhtar
veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tâbi ülke uyruğu olsun, bir şahıs
hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasî, hukukî veya milletlerarası
statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir.
Madde 3
– Yaşamak, hürriyet ve kişi
emniyeti her ferdin hakkıdır.
Madde 4
– Hiç kimse kölelik veya
kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle
yasaktır.
Madde 5
– Hiç kimse işkenceye,
zalimane, gayriinsanî, haysiyet kırcı cezalara veya muamelelere tâbi
tutulamaz.
Madde 6
– Herkes her nerede olursa
olsun hukuk kişiliğinin tanınmasını hakkını haizdir.
Madde 7
– Kanun önünde herkes
eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korunmasından istifade hakkını
haizdir. Herkesin işbu beyannameye aykırı her türlü ayırdedici muameleye
karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya
karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde 8
– Her şahsın kendisine
Anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilî
netice verecek şekilde millî mahkemelere müracaat hakkı vardır.
Madde 9
– Hiç kimse keyfi olarak
tutulamaz, alıkonulamaz veya sürülemez.
Madde 10
– Herkes, haklarının,
vecibelerinin veya kendisine karşı cezaî mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde
tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından
nesafetle ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir.
Madde 11
– 1) Bir suç işlemekten
sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış
bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe
mâsum sayılır.
2) Hiç
kimse, işlendikleri sırada millî veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil
etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkûm edilemez. Bunun gibi, suçun
işlendiği sırada uygulanan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez.
Madde 12
– Hiç kimse özel hayatı,
ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve
şöhretine karşı tecavüzlere mâruz kalamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere
karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır.
Madde 13
– 1) Herkes herhangi bir
Devletin arazisi dahilinde serbestçe seyrüsefer ve ikamet eylemek hakkını
haizdir.
2)
Herkes, kendi memleketi de dahil olduğu halde, herhangi bir memleketi
terketmek ve memleketine tekrar dönmek hakkını haizdir.
Madde 14
– 1) Herkes zulüm karşısında
başka memleketlere iltica etmek ve bu memleketler tarafından mülteci
muamelesi görmek hakkını haizdir.
2) Bu
hak, âdi bir cürme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına aykırı
faaliyetlere gerçekten müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez.
Madde 15
– 1) Her ferdin bir
vatandaşlığa hakkı vardır.
2) Hiç
kimse keyfî olarak vatandaşlığından veya vatandaşlığını değiştirmek hakkından
mahrum edilemez.
Madde 16
– 1) Evlilik çağına varan
her erkek ve kadın, ırk, vatandaşlık veya din bakımından hiçbir takyidata
tâbi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkını haizdir.
2)
Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır.
3) Aile,
cemiyetin tabiî ve temel unsurudur; cemiyet ve Devlet tarafından korunmak
hakkını haizdir.
Madde 17
– 1) Her şahıs tek başına
veya başkalariyle birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkını haizdir.
2) Hiç
kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez.
Madde 18
– Her şahsın fikir, vicdan
ve din hürriyetine hakkı vardır; Bu hak, din veya kanaat değiştirmek
hürriyetini, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya
özel surette, öğretim, tatbikat, ibaret ve âyinlerle izhar etmek hürriyetini
gerektirir.
Madde 19
– Her ferdin fikir ve ifade
hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek,
memleket sınırları mevzubahis olmaksızın, malûmat ve fikirleri her vasıta ile
aramak, elde etmek ve yaymak hakkını gerektirir.
Madde 20
– 1) Her şahıs müslihane,
toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine mâliktir.
2) Hiç
kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz.
Madde 21
– 1) Her şahıs, doğrudan
doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla, memleketinin kamu
işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir.
2) Her
şahıs memleketinin kamu hizmetlerinden eşitlikle faydalanmak hakkını haizdir.
3) Halkın
iradesi hükûmet otoritesinin esasıdır; bu irade gizli şekilde veya
serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek genel ve eşit oy
verme yolu ile yapılacak olan devrî ve dürüst seçimlerle ifade edilir.
Madde 22
– Her şahsın, cemiyetin bir
üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve
şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zarurî olan ekonomik sosyal ve kültürel
hakların millî gayret ve milletlerarası işbirliği yolu ile ve her Devletin
teşkilâtı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine hakkı
vardır.
Madde 23
– 1) Her şahsın çalışmaya,
işini serbestçe seçmeye, âdil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten
korunmaya hakkı vardır.
2)
Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit çalışma karşılığında eşit ücrete
hakkı vardır.
3)
Çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir
yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan
âdil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.
4) Herkesin,
menfaatlerinin korunması için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı
vardır.
Madde 24
– Her şahsın dinlenmeye,
eğelenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makûl surette tahdidine ve muayyen
devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır.
Madde 25
– 1) Her şahsın, gerek
kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, tıbbî bakım, gerekli
sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir
hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim
imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı
vardır.
2) Analık
ve çocukluk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün çocuklar,
evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan faydalanırlar.
Madde 26
– 1) Her şahsın, eğitime
hakkı vardır. Eğitim parasızdır, hiç olmazsa ilk ve temel eğitim safhalarında
böyle olmalıdır. İlk eğitim mecburidir. Teknik ve meslekî öğretimden herkes
istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre herkese tam
eşitlikle açık olmalıdır.
2) Eğitim
insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana hürriyetlere
saygının kuvvetlenmesini istihdaf etmelidir. Bütün milletler, ırk ve din
grupları arasında anlayış, hoşgörülük ve dostluğu teşvik etmeli ve Birleşmiş
Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.
3) Ana,
baba, çocuklarına verilecek eğitim nev'ini tercihan seçmek hakkını
haizdirler.
Madde 27
– 1) Herkes, topluluğun
kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel sanatları tatmak, ilim
sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan faydalanmak hakkını haizdir.
2)
Herkesin, sahibi bulunduğu her türlü ilim, edebiyat veya sanat eserlerinden
mütevellit manevî ve maddî menfaatlerinin korunmasına hakkı vardır.
Madde 28
– Herkesin, işbu beyannamede
derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve
milletlerarası nizama hakkı vardır.
Madde 29
– 1) Her şahsın,
şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak içinde yaşamasıyla mümkün olan
topluluğa karşı vecibeleri vardır.
2) Herkes
haklarını kullanmak ve hürriyetlerinden istifade etmek hususunda, ancak kanun
ile sırf başkalarının hak ve hürriyetlerinin tanınmasını ve bunların saygı
gösterilmesini sağlamak maksadıyla ve demokratik bir cemiyette ahlâk, nizam
ve genel refahın muhik icaplarını karşılamak için tespit edilmiş kayıtlamalara
tâbidir.
3) Bu hak
ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş milletlerin amaç ve prensiplerine
aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30 – İşbu beyannamenin hiçbir hükmü,
içinde ilân olunan hak ve hürriyetlerin bir Devlet, zümre veya fert
tarafından yok edilmesini güden bir faaliyete girişmeye veya bilfiil bunu
işlemeye herhangi bir hak gerektirir mahiyette yorumlanamaz.
|