Anayasa Madde Dizini

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI

En Son Değişiklikleriyle

T.C. ANAYASASI

BİRİNCİ KISIM
GENEL ESASLAR

		Madde
I.	Devletin Şekli	1
II.	Cumhuriyetin Nitelikleri	2
III.	Devletin Bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve başkenti	3
IV.	Değiştirilemeyecek hükümler	4
V.	Devletin temel amaç ve görevleri	5
VI.	Egemenlik	6
VII.	Yasama Yetkisi	7
VIII.	Yürütme yetkisi ve görevi	8
X.	Kanun önünde eşitlik	10
XI.	Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü	11

İKİNCİ KISIM
TEMEL HAK VE ÖDEVLER

BİRİNCİ BÖLÜM
GENEL HÜKÜMLER

		Madde
I.	Temel hak ve hürriyetlerin niteliği	12
II.	Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması	13
III.	Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılamaması	14
IV.	Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması	15
V.	Yabancıların durumu	16

İKİNCİ BÖLÜM
KİŞİNİN HAK VE ÖDEVLERİ

		Madde
I.	Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı	17
II.	Zorla çalıştırma yasağı	18
III.	Kişi hürriyeti ve güvenliği	19
IV.	Özel Hayatın Gizliliği ve Korunması
	A. Özel Hayatın Gizliliği	20
	B. Konut dokunulmazlığı	21
	C. Haberleşme hürriyeti	22
V.	Yerleşme ve seyahat hürriyeti	23
VI.	Din ve vicdan hürriyeti	24
VII.	Düşünce ve kanaat hürriyeti	25
VIII.	Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti	26
IX.	Bilim ve sanat hürriyeti	27
X.	Basın ve yayımla ilgili hükümler
	A. Basın Hürriyeti	28
	B. Süreli ve süresiz yayın hakkı	29
	C. Basın araçlarının Korunması	30
	D. Kamu Tüzelkişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı	31
	E. Düzeltme ve cevap hakkı	32
XI.	Toplantı hak ve hürriyetleri
	A. Dernek Kurma hürriyeti	33
	B. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı	34
XII.	Mülkiyet Hakkı	35
XIII.	Hakların korunması ile ilgili hürriyetler
	A. Hak arama hürriyeti	36
	B. Kanunî hakim güvencesi	37
	C. Suç ve cezalara ilişkin esaslar	38
XIV.	İspat hakkı	39
XV.	Temel hak ve hürriyetlerin korunması	40

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SOSYAL VE EKONOMİK HAKLAR VE ÖDEVLER

		Madde
I.	Ailenin korunması	41
II.	Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi	42
III.	Kamu yararı
	A. Kıyılardan yararlanma	43
	B. Toprak mülkiyeti	44
	C. Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması	45
	D. Kamulaştırma	46
	E. Devletleştirme ve özelleştirme	47
IV.	Çalışma ve sözleşme hürriyeti	48
V.	Çalışma ile ilgili hükümler
	A. Çalışma hakkı ve ödevi	49
	B. Çalışma şartları ve dinlenme hakkı	50
	C. Sendika kurma hakkı	51
	D. Sendikal faaliyet <Mülga>	52
VI.	Toplu iş sözleşmesi, grev hakkı ve lokavt
	A. Toplu iş sözleşmesi hakkı	53
	B. Grev hakkı ve lokavt	54
VII.	Ücrette adalet sağlanması	55
VIII.	Sağlık, çevre ve konut
	A. Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması	56
	B. Konut hakkı	57
IX.	Gençlik ve spor
	A. Gençliğin korunması	58
	B. Sporun geliştirilmesi	59
X.	Sosyal güvenlik hakları
	A. Sosyal güvenlik hakkı	60
	B. Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler	61
	C. Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları	62
XI.	Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması	63
XII.	Sanatın ve sanatçının korunması	64
XIII.	Devletin iktisadî ve sosyal ödevlerinin sınırları	65

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SİYASİ HAK VE ÖDEVLER

		Madde
I.	Türk vatandaşlığı	66
II.	Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları	67
III.	Siyasî partilerle ilgili hükümler
	A. Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma	68
	B. Siyasi partilerin uyacakları esaslar	69
IV.	Kamu hizmetlerine girme hakkı
	A. Hizmete girme	70
	B. Mal bildirme	71
V.	Vatan hizmeti	72
VI.	Vergi ödevi	73
VII.	Dilekçe hakkı	74

ÜÇÜNCÜ KISIM
CUMHURİYETİN TEMEL ORGANLARI

BİRİNCİ BÖLÜM
YASAMA

		Madde
I.	Türkiye Büyük Millet Meclisi
	A. Kuruluşu	75
	B. Milletvekili seçilme yeterliliği	76
	C. Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçim dönemi	77
	D. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin geriye bırakılması ve ara seçimleri	78
	E. Seçimlerin genel yönetimi ve denetimi	79
	F. Üyelikle ilgili hükümler
	1. Milletin temsili	80
	2. Andiçme	81
	3. Üyelikle bağdaşmayan işler	82
	4. Yasama dokunulmazlığı	83
	5. Milletvekilliğinin düşmesi	84
	6. İptal istemi	85
	7. Ödenek ve yolluklar	86
II.	Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri
	A. Genel olarak	87
	B. Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi	88
	C. Kanunların Cumhurbaşkanınca yayımlanması	89
	D. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma	90
	E. Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme	91
	F. Savaş hali ilânı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme	92
III.	Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler
	A. Toplanma ve tatil	93
	B. Başkanlık divanı	94
	C. İçtüzük, siyasî parti grupları ve kolluk işleri	95
	D. Toplantı ve karar yeter sayısı	96
	E. Görüşmelerin açıklığı ve yayımlanması	97
IV.	Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yolları
	A. Genel olarak	98
	B. Gensoru	99
	C. Meclis soruşturması	100

İKİNCİ BÖLÜM
YÜRÜTME

		Madde
I.	Cumhurbaşkanı
	A. Nitelikleri ve tarafsızlığı	101
	B. Seçimi	102
	C. Andiçmesi	103
	D. Görev ve yetkileri	104
	E. Sorumluluk ve sorumsuzluk hali	105
	F. Cumhurbaşkanına vekillik etme	106
	G. Cumhurbaşkanı Genel Sekreterliği	107
	H. Devlet Denetleme Kurulu	108
II.	Bakanlar Kurulu
	A. Kuruluş	109
	B. Göreve başlama ve güvenoyu	110
	C. Görev sırasında güvenoyu	111
	D. Görev ve siyasî sorumluluk	112
	E. Bakanlıkların kurulması ve bakanlar	113
	F. Seçimlerde geçici Bakanlar Kurulu	114
	G. Tüzükler	115
	H. Türkiye Büyük Millet Meclisi Seçimlerinin Cumhurbaşkanınca Yenilenmesi	116
	İ. Milli Savunma
	1. Başkomutanlık ve Genelkurmay Başkanlığı	117
	2. Milli Güvenlik Kurulu	118
III.	Olağanüstü yönetim usulleri
	A. Olağanüstü haller
	1. Tabiî afet ve ağır ekonomik bunalım sebebiyle olağanüstü hal ilanı	119
	2. Şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması sebebiyle olağanüstü hal ilânı	120
	3. Olağanüstü hallerle ilgili düzenleme	121
	B. Sıkıyönetim, seferberlik ve savaş hali	122
IV.	İdare
	A. İdarenin esasları
	1. İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği	123
	2. Yönetmelikler	124
	B. Yargı yolu	125
	C. İdarenin kuruluşu
	1. Merkezî idare	126
	2. Mahallî idareler	127
	D. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler
	1. Genel ilkeler	128
	2. Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence	129
	E. Yükseköğretim kurumları ve üst kuruluşları
	1. Yükseköğretim kurumları	130
	2. Yükseköğretim üst kuruluşları	131
	3. Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tâbi olanlar	132
	F. Radyo ve televizyon kuruluşları ve kamuyla ilgili haber ajansları	133
	G. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu	134
	H. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları	135
	İ. Diyanet İşleri Başkanlığı	136
	J. Kanunsuz emir	137

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
YARGI

		Madde
I.	Genel hükümler
	A. Mahkemelerin bağımsızlığı	138
	B. Hâkimlik ve savcılık teminatı	139
	C. Hâkimlik ve savcılık mesleği	140
	D. Duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması	141
	E. Mahkemelerin kuruluşu	142
	F. Devlet Güvenlik Mahkemeleri	143
	G. Hâkimlik ve savcıların denetimi	144
	H. Askerî yargı	145
II.	Yüksek mahkemeler
	A. Anayasa Mahkemesi
	1. Kuruluşu	146
	2. Üyeliğin sona ermesi	147
	3. Görev ve yetkileri	148
	4. Çalışma ve yargılama usulü	149
	5. İptal davası	150
	6. Dava açma süresi	151
	7. Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi	152
	8. Anayasa Mahkemesinin kararları	153
	B. Yargıtay	154
	C. Danıştay	155
	D. Askerî Yargıtay	156
	E. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi	157
	F. Uyuşmazlık Mahkemesi	158
III.	Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu	159
IV.	Sayıştay	160

DÖRDÜNCÜ KISIM
MALİ VE EKONOMİK HÜKÜMLER

BİRİNCİ BÖLÜM
MALİ HÜKÜMLER

		Madde
I.	Bütçe
	A. Bütçenin hazırlanması ve uygulanması	161
	B. Bütçenin görüşülmesi	162
	C. Bütçelerde değişiklik yapılabilme esasları	163
	D. Kesinhesap	164
	E. Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi	165

İKİNCİ BÖLÜM
EKONOMİK HÜKÜMLER

		Madde
I.	Planlama	166
II.	Piyasaların denetimi ve dış ticaretin düzenlenmesi	167
III.	Tabiî servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi	168
IV.	Ormanlar ve orman köylüsü
	A. Ormanların korunması ve geliştirilmesi	169
	B. Orman köylüsünün korunması	170
V.	Kooperatifçiliğin geliştirilmesi	171
VI.	Tüketiciler ile esnaf ve sanatkârların korunması
	A. Tüketicinin korunması	172
	B. Esnaf ve sanatkârların korunması	173

BEŞİNCİ KISIM
ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER

		Madde
I.	İnkılâp kanunlarının korunması	174

ALTINCI KISIM
GEÇİCİ HÜKÜMLER

		Madde
	Geçici Maddeler	1-16

YEDİNCİ KISIM
SON HÜKÜMLER

		Madde
I.	Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılma	175
II.	Başlangıç ve kenar başlıklar	176
III.	Anayasanın yürürlüğe girmesi	177

ANAYASAYA İŞLENMEYEN GEÇİCİ HÜKÜMLER

EK VE DEĞİŞİKLİKLER

MÜLGA HÜKÜMLER